Ανεξάρτητα από τους λόγους για τους οποίους κάποιος επιλέγει να καπνίζει, ένα είναι σίγουρο: το κάπνισμα σκοτώνει. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας το κατατάσσει σαφώς ανάμεσα στους παράγοντες οι οποίοι αυξάνουν τη νοσηρότητα και τη θνητότητα στο σύγχρονο κόσμο, μαζί με το σακχαρώδη διαβήτη, την υπέρταση, την παχυσαρκία, την κατάχρηση αλκοόλ κι άλλα (1), ενώ η αμερικάνικη καρδιολογική εταιρία το χαρακτηρίζει ως την πιο σημαντική αναστρέψιμη αιτία πρόωρου θανάτου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όσον αφορά στη χώρα μας, τα στοιχεία είναι ανησυχητικά: σε στατιστικές μελέτες που διενεργήθηκαν από το 2005 έως το 2010, το 14% των κοριτσιών και το 17% των αγοριών στην Ελλάδα, ηλικίας 13-15 ετών, ήταν καπνιστές (έναντι 11% των κοριτσιών και 18% των αγοριών, της ίδιας ηλικίας, παγκοσμίως). Το αντίστοιχο ποσοστό για τις ηλικίες άνω των 15 ετών το 2009, ήταν 41% των Ελληνίδων κι 63% των Ελλήνων (έναντι 8% των γυναικών και 36% των αντρών παγκοσμίως) (2).
Εστιάζοντας στο καρδιαγγειακό σύστημα, το κάπνισμα συνοδεύεται από μια πληθώρα αρνητικών επιπτώσεων: έχει ενοχοποιηθεί για την αποδιοργάνωση του λιπιδαιμικού προφίλ και την αύξηση του καρδιαγγειακού κινδύνου, εφόσον αυξάνει τα επίπεδα της ολικής χοληστερόλης, της «κακής» LDL-χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων στο αίμα, ενώ μειώνει τα επίπεδα της «καλής» HDL-χοληστερόλης, περιορίζοντας έτσι την ικανότητα του οργανισμού να καταπολεμά το σχηματισμό αθηρωματικών πλακών στο τοίχωμα των αιμοφόρων αγγείων (3). Οι αθηρωματικές πλάκες που αρχίζουν έτσι να συσσωρεύονται σε χρόνια βάση στο τοίχωμα των αρτηριών προκαλούν την απώλεια της ελαστικότητας τους, με αποτέλεσμα να γίνονται σκληρές (εξού κι ο όρος «αρτηριοσκλήρυνση»), στενωμένες κι άκαμπτες. Και βραχυπρόθεσμα όμως έχει αποδειχθεί ότι μετά το κάπνισμα κάθε τσιγάρου αυξάνεται η σκληρότητα του αρτηριακού τοιχώματος, γεγονός βλαβερό για το αιμοφόρο αγγείο, το οποίο αυξάνει την πιθανότητα ρήξης κάποιας ήδη σχηματισμένης αθηρωματικής πλάκας, με αποτέλεσμα τον αμεσο σχηματισμό θρόμβου στις στεφανιαίες ή τις εγκεφαλικές αρτηρίες, την απόφραξη τους και την πρόκληση εμφράγματος του μυοκαρδίου ή εγκεφαλικού επεισοδίου (4,5). Η απόφραξη των αρτηριών των κάτω άκρων μπορεί να προκαλέσει περιφερική αγγειοπάθεια και γάγγραινα. Η αρτηριακή πίεση επίσης αυξάνεται: παροδική αύξησή της τάξης περίπου των 20 χιλιοστών στήλης υδραργύρου παρατηρείται μετά από κάθε τσιγάρο(6). Αυτός είναι ένας απο τους βασικούς λόγους για τους οποίους το κάπνισμα πρέπει να αποφεύγεται ιδίως σε υπερτασικούς ασθενείς, αφού μπορεί να προκαλέσει δευτεροπαθώς ένα οξύ στεφανιαίο ή εγκεφαλικό επεισόδιο λόγω της οξείας άυξησης της αρτηριακής πίεσης η οποία μπορεί να προκαλέσει τη ρήξη και τη θρόμβωση μιας αθηρωματικής πλάκας. Το κάπνισμα ενοχοποιείται ωστόσο και για τη χρόνια αύξηση της αρτηριακής πιέσεως λόγω των αθηρωματικών βλαβών που προκαλεί στα τοιχώματα των αρτηριών αλλά και των βλαβών που μπορεί να προκαλέσει στις αρτηρίες των νεφρών (7,8). Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η συσχέτιση καρδιακών παθήσεων και καπνίσματος έχει περιγραφεί ευρέως σε όλους τους πληθυσμούς του κόσμου. Σε μια μελέτη που έγινε σε 7 χώρες, εντός των οποίων κι η Ελλάδα, το 57.7% των ασθενών που κάπνιζαν πάνω από 30 τσιγάρα την ημέρα είχαν αποβιώσει μετά από 25 χρόνια συγκριτικά με το 36.3% των μη καπνιστών(9). Παρόμοια αποτελέσματα εξήχθησαν από μια μελέτη παρακολούθησης καπνιστών επί 40 χρόνια στη Μεγάλη Βρετανία κι ανέφερε ότι η θνητότητα από καρδιαγγειακά συμβάματα είναι διπλάσια στον πληθυσμό των καπνιστών(10).
Από το 1950 έγινε γνωστή η συσχέτιση του καπνίσματος με τον καρκίνο του πνεύμονα(11). Ο κίνδυνος εξαρτάται από τον αριθμό των τσιγάρων ημερησίως, το χρονικό διάστημα για το οποίο κάποιος καπνίζει(12)καθώς κι από την ηλικία έναρξης. Παρόλα αυτά, ακόμα κι άνθρωποι που καπνίζουν λίγο ή ακόμη κι οι περιστασιακοί καπνιστές έχουν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου από καρκίνο του πνεύμονα ή καρδιαγγειακή νόσο(13). Τα παραπάνω όμως είναι ήδη ευρέως γνωστά. Αυτο που οι περισσότεροι δε γνωρίζουν είναι ότι καπνίζοντας, δεν αυξάνουν τον κίνδυνο για να προσβληθούν μόνο από τον καρκίνο του πνεύμονα, αλλά κι από άλλους τύπους καρκίνου όπως της ουροδόχου κύστεως και των νεφρών, του τραχήλου της μήτρας, του λάρυγγα, του φάρυγγα και της μύτης, του οισοφάγου, του παγκρέτος, του στομάχου του ήπατος και του μαστού. Ακόμη και κάποιες μορφές λευχαιμίας έχουν συσχετιστεί με το κάπνισμα(12,14,15)καθώς επίσης και το λέμφωμα Hodgkin’s(16). Οι καπνιστές είναι 7 φορές πιο ευάλωτοι στο θάνατο από τέτοιους καρκίνους συγκριτικά με τους μη καπνιστές(17).
Οι κίνδυνοι τους οποίους εγκυμονεί το κάπνισμα φαίνεται να είναι ως ένα μεγάλο βαθμό αντιστρεπτοί. Ο κίνδυνος καρδιαγγειακής νόσου αρχίζει να μειώνεται 5 χρόνια μετά τη διακοπή του(18), ενώ ενας μεγάλος αριθμός μελετών έδειξε οτι η διακοπή του καπνίσματος μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο προσβολής από όλους τους τύπους καρκίνου που σχετίζονται με αυτό(12). Η διακοπή στην ηλικία των 50 ετών φαίνεται να μειώνει αυτό τον κίνδυνο κατά 50% ενώ στα 30 φαίνεται να τον εξαλείφει σχεδόν τελείως(13). Οφέλη όμως παρατηρούνται σε κάθε ηλικία(19), συνεπώς ποτε δεν ειναι αργά για να σταματήσει κανείς να καπνίζει.
Ακόμη όμως κι αν όλα τα παραπάνω δε σας είναι αρκετά για να διακόψετε, τότε σκεφτείτε τους γύρω σας. Γιατί καρκίνο μπορεί να προκαλέσει και το παθητικό κάπνισμα(12). Μια μεγάλη αναδρομική μελέτη έδειξε ότι μη καπνιστές οι οποίοι εκτίθενται στο παθητικό κάπνισμα στο χώρο εργασίας τους έχουν 24% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα(20). Τα παιδιά σας δυστυχώς είναι αυτά που διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο από το παθητικό κάπνισμα, διότι αναπνέουν πιο γρήγορα από τους ενήλικες και δεν έχουν πλήρως αναπτυγμένο ανοσοποιητικό σύστημα, ενώ το κάπνισμα κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να βλάψει σοβαρά το έμβρυο(21,22). Στο Ηνωμένο βασίλειο, 11.000 παιδιά κάθε χρόνο νοσηλεύονται λόγω ασθενειών που σχετίζονται με το παθητικό κάπνισμα(23), ενώ μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά αυτά θα αντιμετωπίσουν αυξημένο κίνδυνο προσβολής από καρκίνο του πνεύμονα ως ενήλικες(24)κι έχουν 72% περισσότερο κίνδυνο για αναπνευστικές παθήσεις. Άλλες παθήσεις των παιδιών οι οποίες έχουν συσχετιστεί με το παθητικό κάπνισμα είναι το σύνδρομο αιφνιδίου βρεφικού θανάτου(25), το βρογχικό άσθμα και νοητικές διαταραχές(26).
Οι βλαπτικές επιπτώσεις του καπνίσματος δυστυχώς δε σταματούν εδώ. Σχετίζεται άμεσα με τη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπαθεια, το άσθμα κι άλλες αναπνευστικές παθήσεις. Η βλάβη των αγγείων των κάτω άκρων καθώς κι η υποξυγοναιμία που προκαλεί η εισπνοή μονοξειδίου του άνθρακα από το τσιγάρο θα επηρεάσουν αρνητικά την ποιότητα της ζωής σας προκαλώντας σας δύσπνοια στην προσπάθεια κι εύκολη κόπωση συγκριτικά με τους μη καπνιστές συνανθρώπους σας. Η διαταραχή της αιματικής κυκλοφορίας του πέους μπορεί να ευθύνεται για στυτική δυσλειτουργία, ενώ η χρόνια μειωμένη παροχή οξυγόνου στον εγκέφαλο μπορεί να προκαλέσει άνοια. Πέρα από όλα τα παραπάνω, το κάπνισμα αποτελεί μια συνήθεια που συνοδεύεται κι απο αισθητικές διαταραχές όπως πρόωρη γήρανση του δέρματος, κακοσμία της αναπνοής κι αλλαγή του χρώματος των δοντιών, ενώ αποτελεί κι ένα μεγάλο πάγιο έξοδο. Η σωστή ενημέρωση, μια ισχυρή θέληση κι η κατάλληλη βοήθεια είναι ό,τι χρειάζεστε για να μπορέσετε να διακόψετε τη βλαβερή αυτή συνήθεια και να διεκδικίσετε πίσω την υγεία, τη δική σας, αλλά και τον ανθρώπων που σας συναναστρέφονται.
Βιβλιογραφικές αναφορές:
1. World Health Organization statistics 2012.
2. WHO report on the global tobacco epidemic, 2011: warning about the dangers of tobacco. Geneva, World Health Organization, 2011.
3. Gepner AD et al. Effects of smoking and smoking cessation on lipids and lipoproteins: Outcomes from a randomized clinical trial. American Heart Journal 2011;161(1):145-151.
4. Kool MJ et al. Short- and long-term effects of smoking on arterial wall properties in habitual smokers. J Am Coll Cardiol 1993;22(7):1881-6.
5. Stephanadis C et al. Unfavorable effect of smokingon the elastic properties of the human aorta. Circulation 1997 7;95(1):31-8.
6. Groppelli A et al. Persistent blood pressure increase induced by heavy smoking. J Hypertens 1992; 10:495.
7. Regalado M et al. Cigarette smoking is associated with augmented progression of renal insufficiency in severe essential hypertension. Am J Kidney Dis 2000; 35:687.
8. Orth SR. Smoking and the kidney. J Am Soc Nephrol 2002; 13:1663.
9. Jacobs DR et al. Cigarette smoking and mortality risk. Archives of Internal Medicine 1999; 159:733-740.
10. Doll R et al. Mortality in relation to smoking: 40 years? observations on male British doctors. BMJ 1994; 309: 901-911.
11.Doll, R. and A. Hill, Smoking and carcinoma of the lung; preliminary report. Br Med J, 1950. 2: p. 739-48.
12. IARC, IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans: Tobacco smoke and involuntary smoking. . Vol. 83. 2004, Lyon: IARCPress.
13. Doll, R., et al., Mortality in relation to smoking: 50 years’ observations on male British doctors. BMJ, 2004. 328: p. 1519.
14. Sasco, A., et al., Tobacco smoking and cancer: a brief review of the epidemiological evidence. Lung Cancer, 2004. 45: p. S3-S9.
15. Gandini, S., et al., Tobacco smoking and cancer: a meta-analysis. Int J Cancer, 2008. 122(1): p. 155-64.
16.Nieters, A., et al., Smoking and lymphoma risk in the European prospective investigation into cancer and nutrition. Am J Epidemiol, 2008. 167(9): p. 1081-9.
17. Kenfield, S. A., et al., Smoking and smoking cessation in relation to mortality in women. JAMA, 2008. 299(17): p. 2037-47.
18. Βakhru A. et al. Smoking cessationand cardiovascular diseaserisk factors: resultsfrom the ThirdNational Health and Nutrition Examination Survey. Plos Med 2005;2(6):e160.
19. Wakai, K., et al., Decrease in risk of lung cancer death in Japanese men after smoking cessation by age at quitting: Pooled analysis of three large-scale cohort studies. Cancer Sci, 2007. 98(4): p. 584-589.
20. Stayner, L., et al., Lung Cancer Risk and Workplace Exposure to Environmental Tobacco Smoke. Am J Public Health, 2007.
21. Larsen, L., et al., Stereologic examination of placentas from mothers who smoke during pregnancy. Am J Obstet Gynecol, 2002. 186: p. 531-7.
22. Misra, D., et al., Maternal smoking and birth weight: interaction with parity and mother’s own in utero exposure to smoking. Epidemiology, 2005. 16: p. 288-93.
23.Royal College of Physicians, Smoking and the Young. 1992.
24 Vineis, P., et al., Environmental tobacco smoke and risk of respiratory cancer and chronic obstructive pulmonary disease in former smokers and never smokers in the EPIC prospective study. BMJ, 2005.
25. Anderson, M., et al., Sudden Infant Death Syndrome and prenatal maternal smoking: rising attributed risk in the Back to Sleep era. BMC Med, 2005. 3: p. 4.
26. Yolton, K., et al., Exposure to environmental tobacco smoke and cognitive abilities among U.S. children and adolescents. Environ Health Perspect, 2005. 113: p. 98-103.
Leave a Reply